Τα λειτουργικά σκεύη

1. ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΟΤΗΡΙΟ

Είναι ποτήριο  χρυσό ή αργυρό με υψηλή βάση, στο οποίο ρίχνει ο λειτουργός ιερέας το νάμα και το ύδωρ την ώρα πού τελεί την  Προσκομιδή στη διάρκεια του Όρθρου.  Εικονίζει το Ποτήριο εκείνο το οποίο ο Κύριος ευλόγησε και παρέδωσε στους Αποστόλους εγκαινιάζοντας  το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

2. ΤΟ ΑΓΙΟ ΔΙΣΚΑΡΙΟ

Είναι ένας μικρός, αβαθής στρογγυλός δίσκος, χρυσός ή αργυρός, στον οποίο τοποθετεί ο λειτουργός ιερέας την ώρα πού τελεί την  Προσκομιδή, τον  Αμνός στο κέντρο δεξιά τοποθετεί την  μερίδα της Παναγίας και αριστερά των Αγίων (των εννέα Ταγμάτων) και έμπροσθεν τοποθετεί τις μερίδες των των ζώντων και κεκοιμημένων που θα μνημονεύσει κατά τη διάρκεια της ιερής ακολουθίας.  Συμβολίζει τη φάτνη της Βηθλεέμ, τη νεκρική κλίνη και τη γη.       

Στην ιερότερη στιγμή της Θείας Λειτουργίας, του καθαγιασμού των Τιμίων Δώρων, το Άγιο Πνεύμα θα μεταβάλει τον Άρτο και τον οίνο σε Σώμα Του και Αίμα του, για να Χριστοποιήσει τους μετέχοντας πιστούς. 

3. Η ΑΓΙΑ ΛΑΒΙΔΑ

Ό πρωτοχριστιανικός  τρόπος της Θείας Κοινωνίας των πιστών ήταν αυτός πού διασώζεται σήμερα από τους Λειτουργούς, όπου κατά τα πρεσβεία ιεροσύνης  προσέρχονται και κοινωνούν με τη σειρά πρώτα το Σώμα του Χριστού  από το Άγιο Δισκάριο,  και μετά το Αίμα από το Άγιο Ποτήριο.      Ή λέξη λαβίδα δήλωνε τότε μεταφορικά τη «λαβίδα» των ιερατικών δακτύλων και χεριών, με τα όποια το Άγιο Σώμα εισαγόταν στα στόματα των πιστών. Το κοχλιάριο (κουταλάκι) χρησιμοποιήθηκε αργότερα τοπικά και γενικεύθηκε το 10ο αιώνα, αλλάζοντας τον τρόπο Μεταλήψεως για πρακτικούς κυρίως λόγους. Ή ονομασία όμως της λαβίδας έμεινε στο κουταλάκι.

4. Ο ΑΣΤΕΡΙΣΚΟΣ

Είναι ένα σταυροειδές μεταλλικό έλασμα το οποίο συγκρατεί το κάλυμμα πάνω από το Δισκάριο, όταν ο Λειτουργός μετά το πέρας της Ακολουθίας της Αγίας Προσκομιδής «καλύπτει» τα προετοιμασθέντα Δώρα. Έχει πρακτικό χαρακτήρα και ταυτόχρονα βαθύτατα θεολογικό διότι συμβολίζει το στερέωμα του ουρανού και τον αστέρα των Μάγων.

5. ΤΑ ΚΑΛΥΜΜΑΤΑ

Είναι δύο υφασμάτινα  καλύμματα ενωμένα σε σχήμα σταυρού με τα οποία καλύπτει ο λειτουργός ιερέας τον Άγιο Δίσκο και το Άγιο Ποτήριο κατά την τέλεση της  Προσκομιδής, και συμβολίζουν τα σπάργανα του Θείου Βρέφους,  και τα » νεκρικά οθόνια» του Χριστού.

6. Ο  ΑΗΡ

Είναι ένα μεγάλο υφασμάτινο κάλυμμα με το όποιο καλύπτει ο λειτουργός ιερεύς  τα Τίμια Δώρα στην Ιερά Πρόθεση και αργότερα, μετά την M. Είσοδο , στην Αγία Τράπεζα. Τον »αέρα» στην μεγάλη Είσοδο ο Ιερέας (ή ο Διάκονος)  το φέρει στην πλάτη του.

7. Η ΛΟΓΧΗ

Είναι ένα μικρό »Μαχαίρι» σε σχήμα λόγχης με το οποίο ο λειτουργός ιερέας εξάγει τον Αμνό και τις μερίδες κατά την τέλεση της Προσκομιδής.

Συμβολίζει τη λόγχη του στρατιώτη η οποία λόγχισε την πλευρά του Χριστού επάνω στο Σταυρό.

8. ΤΟ ΖΕΟΝ

Είναι το μικρό γυάλινο ή μεταλλικό  δοχείο πού χρησιμοποιείται για τη μεταφορά θερμού (ζέοντος) ύδατος στη Θεία Λειτουργία.

Συμβολίζει το ζεστό αίμα πού έρρευσε από την πλευρά του Χριστού κατά τη λόγχευσή Του.

9. Η ΜΟΥΣΑ

Είναι σπόγγος «πεπλατυσμένος» που χρησιμοποιείται στη συστολή, δηλ. στην άπόμαξη (καθάρισμα) του Δίσκου και του Αντιμηνσίου. Φυλάσσεται μέσα στο Αντιμήνσιο .

10. Ο ΣΠΟΓΓΟΣ

Είναι ένα  σφουγγάρι σε σχήμα σφαίρας πού τοποθετείται μέσα στο Άγιο Ποτήριο  για να απορροφά την υγρασία του μετά το πέρας της Θείας Ευχαριστίας.  Συμβολίζει το σπόγγο με τον όποιο στο Γολγοθά πότισαν τον Κύριο ξύδι.

11. ΤΑ ΜΑΚΤΡΑ

Είναι κόκκινα μαντήλια πού χρησιμοποιούνται κατά την  Θεία Μετάληψη. Το μάκτρο το κρατάει με τα δύο χέρια του, κάτω από το πηγούνι του κάθε ένας που  μεταλαμβάνει  για να εξασφαλισθεί η ασφαλής μετάδοσης από τον ιερέα της Θείας Ευχαριστίας.

12. Ο  ΚΩΔΩΝΙΣΚΟΣ

Είναι το μικρό καμπανάκι το όποιο χτυπά ο Λειτουργός – Ιερέας  κατά τη διάρκεια της Προσκομιδής σαν συνθηματικό ενάρξεως, για να μνημονεύουν μυστικά και οι πιστοί ονόματα   ζώντων και κεκοιμημένων  όταν αρχίζει να   εξάγει μερίδες στο Άγιο Δισκάριο. Σήμερα δεν χρησιμοποιείται στους Ενοριακούς Ναούς παρά μόνο σε ελάχιστες Ιερές Μονές.   

13. ΤΟ ΑΡΤΟΦΟΡΙΟ

Είναι  ο χώρος πού φυλλάσεται η  Θεία Κοινωνία που πάντοτε υπάρχει σε κάθε Ιερό Ναό για έκτακτες περιπτώσεις πάνω στην Αγία Τράπεζα. Είναι κυρίως μικρό κιτίο μεταλλικό σε σταθερή βάση. Υπάρχει και το φορητό αρτοφόριο σε ανάλογο σχήμα για την Θεία Κοινωνία σε ασθενείς κατ΄ οίκον.  

Στο αρτοφόριο επίσης  διαφυλάσσεται ο Αμνός του Κυρίου, κατά την περίοδο της Μ. Σαρακοστής  από την Θεία Λειτουργία της Κυριακής που θα εξαχθεί  μέχρι την ημέρα εντός της εβδομάδος, πού θα χρησιμοποιηθεί για να τελεσθεί η  προηγιασμένη Θεία Λειτουργία.

14. Ο ΤΙΜΙΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ

Υπάρχει πάντα επάνω στην Αγία Τράπεζα δεξιά του Ιερού Ευαγγελίου για την  των πιστών.

Πίσω ακριβώς από την Αγία Τράπεζα δεσπόζει ο ξύλινος μεγαλοπρεπής  σταυρός με τον Εσταυρωμένο Κύριό  μας που λιτανεύεται την Μ. Πέμτη μπροστά στον οποίο καίει συνεχώς η ακοίμητη κανδήλα. 

15. Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ

Είναι  ύφασμα με κεντημένο τον Χριστό νεκρό, όπως ήταν μετά την αποκαθήλωση.  Γύρω από τον Χριστό παρίστανται ή Παναγία, ο Ιωσήφ, ο Νικόδημος, ο Ιωάννης και οι Μυροφόρες καθώς και Άγγελοι, σε «επιτάφιο θρήνο».

Τον λιτανεύουμε  τη Μ. Παρασκευή  στο ειδικά διασκευασμένο και στολισμένο τραπέζιο το λεγόμενο Κουβούκλιο κατά την ακολουθία του Όρθρου του Μ. Σαββάτου. Σε κάποια μέρη υπάρχει η ευλαβής συνήθεια να τελούν την Θεία Λειτουργία του Μ. Σαββάτου πάνω στον επιτάφιο στο κέντρο του Ιερού Ναού και αμέσως μετά λιτανευτικώς να τον τοποθετούν πάνω στην Αγία Τράπεζα μέχρι της εορτής της Αναλήψεως του Κυρίου μας.

16. ΤΑ ΘΥΜΙΑΤΗΡΙΑ

Είναι  μεταλλικά  σκεύη εξαρτώμενα απο αλυσίδες και κουδουνάκια και κατάλληλα διαμορφωμένα,  που χρησιμοποιεί ο ιερεύς για να θυμιάζει  σε όλες σχεδόν τις ακολουθίες.  Υπάρχουν και σε απλούστερη μορφή, χωρίς αλυσίδες    τα  γνωστά «κατζία»  που συνήθως χρησιμοποιούνται στους Ιερούς Ναούς την Μ. Εβδομάδα και σε αγρυπνίες είναι όμως σε καθημερινή χρήση στις Ιερές Μονές.

Στην Ορθόδοξη Παράδοσή μας η  βάση του θυμιατηρίου συμβολίζει  την Ανθρώπινη Φύση του  Χριστού, ή φωτιά που ανάβουμε τη  Θεία Φύση Του και ο ευωδία που παράγεται την » ευωδία» του Αγίου Πνεύματος.

17. ΤΑ  ΕΞΑΠΤΕΡΥΓΑ

Είναι μεγάλοι  μεταλλικοί  δίσκοι με ανάγλυφες, άμφιπρόσωπες παραστάσεις εξαπτέρυγων Σεραφείμ, τοποθετημένοι σε κοντάρι. Χρησιμοποιούνται κυρίως στις  λιτανείες και σήμερα έχουν μόνο συμβολικό χαρακτήρα.

18. ΤΑ ΚΗΡΟΠΗΓΙΑ

Είναι μεταλλικές βάσεις μέσα στις οποίες τοποθετούνται τα καθαρά  κεριά πού ανάβονται σε κάθε ακολουθία. Υπάρχουν δύο επάνω στην  Άγία Τράπεζα που ανάβονται όταν αρχίζει οποιαδήποτε ακολουθία τελείται στον Ιερό Ναό και μία στην Προσκομιδή που ανάβεται μόνο όταν τελείται Θεία Λειτουργία.

19. ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΩΔΩΝΕΣ

Είναι οι γνωστές καμπάνες με τις όποιες καλούνται οι πιστοί στους Ί. Ναούς  σε κάθε ακολουθία που πρόκειται να αρχίσει ή ήδη τελείται.

Στίς  Ιερές Μονές υπάρχουν το σήμαντρο, και το «τάλαντο», με τα όποια οι Μοναχοί, ειδοποιούνται  για τις Ακολουθίες.